ជីវប្រវត្តិអ្នកប្រាជ្ញចិនដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ស៊ូតុងប៉ ដែលត្រូវគេធ្វើបាបរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់

ទស្សនៈ និងប្រវត្តិបុគ្គល

 

ស៊ូស៊ឺ(Su Shi) កើតនៅថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ​១០៣៧ និងស្លាប់នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១១០១ ដែលគេស្គាល់​ផងដែលថា ស៊ូ តុងប៉(Su Tongpor) គឺជាមនុស្សដែលមានកិត្តិស័ព្ទល្បីល្បាញជនជាតិចិនម្នាក់។ គេស្គាល់គាត់ជាអ្នកនិពន្ធ​ អ្នកតែងកំណាព្យ វិចិត្រករ អ្នកឆ្លាក់អក្សរ ឱសថវិទ្យា អ្នកចិត្តសាស្ត្រ និងជារដ្ឋបុរសនៃរាជវង្សមហាសុង។​ គាត់គឺជាឥស្សរជន​ដ៏សំខាន់ម្នាក់នៅក្នុងនយោបាយរបស់រាជវង្សនាសម័យកាលនោះដែលមានគំនិតស្របតាម ស៊ឺម៉ា គង និងអ្នកផ្សេងៗទៀត​ប្រឆាំងនិងគោលនយោបាយផ្លាស់ប្ដរច្បាប់ថ្មីរបស់ វ៉ាង អានស៊ឺ។ ស៊ូស៊ឺល្បីឈ្មោះ​ថាជាអ្នកពូកែខាងសរសេរអត្ថបទ និងអត្ថបទកំណាព្យរបស់គាត់ជាច្រើនមានឥទ្ធិពលមិនត្រឹមតែនៅក្នុងប្រទេសចិនប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំង​រាលដាលដល់ប្រទេស​ជប៉ុន និងតំបន់ជុំវិញ រហូត​ដល់មានការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស​ដោយ​លោក Arthur Waleyទៀតផង។

ស៊ូស៊ឺ​កើត​នៅតំបន់ម៉ៃសាន(Meishan) ក្បែរភ្នំអូម៉ី(Omei) ដែលសព្វថ្ងៃនេះយើងស្គាល់ថាជាខេត្ត ស៊ីឆន (Sichuan) ឪពុករបស់ស៊ូស៊ឺមានឈ្មោះថា​ ស៊ូឈុន (Su Xun) និងមានប្អូនប្រុស​ម្នាក់ឈ្មោះ ស៊ូ ឈឹ (Shu Zhe)​ ដែលសុទ្ធសឹងជាមនុស្សមានឈ្មោះល្បីល្បាញនាសម័យកាលនោះ។

ស៊ូស៊ឺ​រៀនតាំងពីតូច​តាមក្បួននៃលិទ្ធិ​តាវនៅសាលា​ក្នុងតំបន់មួយ។ ក្រោយមក​ម្ដាយរបស់គាត់ជាអ្នក​បង្រៀន។ ស៊ូស៊ី​រៀបការនៅអាយុ​១៧ឆ្នាំ។ ស៊ូស៊ឺ និងសូឈឹ​មានទំនាក់ទំនងបងប្អូនជិតស្និទ្ធ​ខ្លាំងណាស់។ នៅឆ្នាំ​១០៥៧ ពេល​ស៊ូសឺ​ មានអាយុ ១៩ឆ្នាំ គាត់និងប្អូនប្រុស​បាន​ប្រឡង​ជាប់​ការប្រឡង​​ជ្រើសរើសមន្ត្រី​លំដាប់ខ្ពស់មួយដែលអាច​មានសិទ្ធិ​ចូលរួម​នៅក្នុងការងារ​រាជកាលបាន ដែលបណ្ដាលឲ្យ​មនុស្សជាច្រើន​ចាប់អារម្មណ៍​និងពួកគេជាខ្លាំង នៅក្នុុងក៏មាន​ព្រះរាជា​រឹនឆុង​(Renzong) និង​លោក​មន្រ្តី អូយ៉ាង ស៊ឹ(Ouyang Xiu) ដែលក្រោយមក​ក្លាយ​ជាគ្រូណែរបស់​ស៊ូស៊ឺ។

ការប្រឡងដែលមានឈ្មោះថាសឹនជឺ(jinshi) នេះត្រូវ​បាន​ព្រះរាជា​អនុញ្ញាត​ឲ្យធ្វើការប្រឡង​ជ្រើស​រើស​​ប្រកប​ដោយយុត្តិធម៌ជាលើកដំបូង​ដោយ​មិនស្ថិត​ក្រោមអំណាចនៃសំណាក់សិក្សា​របស់ពួកមន្ត្រី​​ពុករលួយ​។ អូយ៉ាង ស៊ឺដែលជា​គ្រប់គ្រង​ការប្រឡង​នេះ​ បាន​ចេញអត្ថបទប្រឡងដោយ​មិនអនុញ្ញាត​ឲ្យបេក្ខជនចូលរួម​បានដឹងមុនបានឡើយ ដែលតម្រូវ​ឲ្យពួកគេ​ឆ្លើយ​នៅសំនួរ​របស់ខុងជឺ។​ បងប្អូន ស៊ូ ទាំងពីរ​សុទ្ធតែ​ប្រឡង​បាន​លទ្ធផល​ល្អ។

ចាប់ពីដើមឆ្នាំ១០៦០ ​ស៊ូស៊ឺ​ត្រូវបានចាត់​តាំង​ឲ្យ​កាន់ដំណែង​ផ្សេងៗ​នៅ​តំបន់​ផ្សេងៗ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ អស់រយះពេល​ជាង​២០ឆ្នាំ​ ដូចជា​នៅ ហាងចូវ(Hangzhou) សានតុង(Shandong) ស៊ូចូវ​(Xuzhou)។ គាត់បាននិពន្ធកំណាព្យមួយដែល​និយាយ​រៀបរាប់អំពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ពួកកងទ័ព​បះបោរ​ និង​ឧស្សាហកម្ម​ដែក​ជាដើម។

ស៊ូស៊ឺ​តែងតែជាអ្នក​ប្រឆាំង​ឆាំង​ផ្ទាល់​ជាមួយ​ការបង្កើត​ច្បាប់ថ្មី​របស់​វ៉ាង អានស៊ឺ(Wang Anshi)។ មានពេលមួយ​នោះ​ស៊ូស៊ឺ បានសរសេរអត្ថបទកំណាព្យ​មួយ​រិះគន់ចំៗ​ទៅលើ​ការ​កែទម្រង់​ច្បាប់របស់វ៉ាង អានស៊ឺ​ ជាពិសេស​ច្បាប់អំពីអាជីវកម្មអំបិល។​ ក្រោយមក​ស៊ូស៊ឺ​ត្រូវ​បានចោទប្រកាន់ និង​ចាប់ខ្លួន​ដោយ​ហេតុផល​ថា​ប្រឆាំង​និង​ព្រះរាជា ប្រឆាំង​និង​ការ​កែទម្រង់​ច្បាប់​ថ្មីរបស់​វ៉ាង អាន​ស៊ឺ​។ តែនៅ​ក្នុងសៀវភៅ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បានលើក​ឡើង​ថា វ៉ាង អានស៊ឺ​មិន​បានចូលរួមចំណែក​ក្នុង​ការចោទប្រកាន់​ស៊ូស៊ឺ​ទេ ព្រោះ​លោក​បាន​លាលែង​ពីដំណែង​យូរ​មកហើយ ហើយ​ក៏កំពុង​តែ​កសាង​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​ឡើង​វិញជាមួយ​ស៊ូស៊ឺ។

ការនារទេស​លើកដំបូង​របស់ស៊ូស៊ឺទៅ​ហានចូវ ពីឆ្នាំ​១០៨០ ដល់ឆ្នាំ១០៨៦។ ការរស់នៅ​តាម​បែប​ក្រីក្រ នៅកំឡុងពេលនោះ ស៊ូស៊ី​បាន​ចាប់ផ្ដើម​រៀន​សមាធិជាមួយ​លោក​សង្ឃ។ ដោយ​មានជំនួយ​ពីមិត្ត​ភ័ក្ដ​ម្នាក់ ស៊ូស៊ឺ​បាន​សង់​ផ្ទះតូចមួយហៅថាផ្ទះទឹកកក ​នៅជ្រលងភ្នំ និង​រស់នៅធ្វើស្រែ​ក្នុង​ចំការ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា តុងប៉។ ចាប់ពីពេលនោះមកគាត់ចាប់ផ្ដើមហៅខ្លួនឯងថា​ ស៊ូ​ តុងប៉។

រយៈពេលនៅហានចូវគឺជាពេលវេលាដែលធ្វើឲ្យស៊ូស៊ឺធ្វើឲ្យកម្រិតវប្បធម៌​ និងអក្សរសាស្ត្ររបស់ខ្លួនឈានដល់កម្រិតកំពូល។​ នៅពេលនោះស៊ូស៊ឺបានតែងកំណាព្យជាច្រើនដូចជា៖ នឹកនាងណាស់, ទឹកហូរទៅខាងកើត, គ្រាប់ទស្សន៍ទាយ, ព្រះច័ន្ទនៅលើចុងឈើ, ទេពធីតាមីងជឺ, ផឹកស្រាស្រវឹងនៅភ្នំតុងប៉, ខ្យល់បក់ខ្លាំង, ខ្យល់បករញ្ជួយស្លឹកឈើក្នុងព្រៃ។ល។ ដែលសុទ្ធសឹងជាកំណាព្យដ៏ល្បី និងអត្ថបទ​ ឆឺពិ ឃ្លាឆ្លងឆ្លើយក្នុងវិហារឈិនជី ព្រមនឹងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ហើយសរសើរថាជាគម្ពីរដ៏ល្អលើសគេទីពីរ​នៅក្នុងលោក ហើយក៏កំណត់ថាឲ្យ ស៊ូ តុងប៉ ក្លាយជាអ្នកអក្សរសាស្ត្រលំដាប់ទីមួយក្នុងរជ្ជកាលនៃមហាសុង។

ចំណែកការនារទេស​លើកទីពីររបស់ស៊ូសឺ​(១០៩៤-១១០០) គឺ​ទៅ​តំបន់ ហូចូវ(Huizhou) ដែលសព្វថ្ងៃ​ស្គាល់ជាខេត្ត​(ក្វាងតុង) និង​កោះ​ហាយណាន(Hainan)។​ ក្រោយមក​នៅឆ្នាំ​១០៩៨លោក​បាន​ដំណើរការសាលា​មួយ​ឈ្មោះ​ថា តុងប៉ នៅ​លើ​កោះ​ហាយណាន​នោះ។

ចំពោះជីវិត​គ្រួសារ​វិញ ស៊ូស៊ឺ មាន​ប្រពន្ធ​បីនាក់។ ប្រពន្ធទីមួយឈ្មោះ វ៉ាង ហ្វូ(Wang Fu) កើតនៅឆ្នាំ ១០៣៩ ស្លាប់នៅឆ្នាំ១០៦៥។ វ៉ាងហ្វូ​ជានារីរម្យទម​ម្នាក់​មកពី​ស៊ីឆន ដែលរៀបការ​ជាមួយស៊ូស៊ឺ​នៅអាយុ​១៦​ឆ្នាំ ហើយ​ទទួល​មរណៈភាព​១៣​ឆ្នាំក្រោយមក​នៅពេល​ឆ្លង​ទន្លេរ។ ស៊ូស៊ឺ ​និង​ វ៉ាងហ្វូ ​មានកូន​ប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ​ ស៊ូ ម៉ៃ(Su Mai)។​ ការ​ស្លាប់របស់វ៉ាង ហ្វូ ធ្វើ​ឲ្យ​ស៊ូស៊ឺ​ ឈឺ​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លាំង។ គាត់បានសរសេរ​កំណាព្យមួយ​ដើម្បីជាការរំលឹង​ដល់វ៉ាង ហ្វូ។

១០ឆ្នាំក្រោយ​មរណភាពរបស់ប្រពន្ធទីមួយ ស៊ូស៊ឺ​បាន​និពន្ធកំណាព្យ​មួយ​ក្រោយ​យល់សប្តឃើញ​ វ៉ាង ហ្វូ។ វាជាកំណាព្យល្បីបំផុត​មួយ​ក្នុងចំណោយ​កំណាព្យ​ផ្សេងៗដែល​ស៊ូស៊ឺ​បាន​សរសេរ។

២ឆ្នាំក្រោយ​ វ៉ាង ហ្វូ​ ស្លាប់ទៅ ស៊ូស៊ឺ​បាន​រៀបការជាមួយ​ វ៉ាង​ រុនជឺ (Wang Runzhi) ប្អូនជីដូនមួយ​របស់ វ៉ាង ហ្វូដែលក្មេងជាងខ្លួន​១១ឆ្នាំ។ វ៉ាង រុនជឺចំណាយ​ពេល​១៥ឆ្នាំ​ដើរតាម​ ស៊ូស៊ឺ​ ទៅគ្រប់ទី​កន្លែង។

មានពេលមួយនោះ ស៊ូស៊ឺ ខឹង​នឹងកូនប្រុស​ពៅ​ខ្លួន​ដែលមិនយល់​ពី​ការពិបាកចិត្ត​ក្នុងពេល​ដែលខ្លួន​កំពុងត្រូវ​នារទេស​ខ្លួននោះ ស៊ូស៊ឺក៏​បាន​និពន្ធ​កំណាព្យមួយ​ដែល​​មានចំណងជើងថា កូនប្រុស​តូច​ខ្ញុំ។

វ៉ាង រុនជឺ ស្លាប់នៅឆ្នាំ ១០៩៣ ក្នុងអាយុ​៤៦ឆ្នាំ ដោយ​ផ្ដល់កំណើត​នូវ​កូនប្រុសពីរនាក់គឺ ស៊ូ តាយ (Su Dai) និង ស៊ូ ហ្គួ(Su Guo)។ ស៊ូស៊ឺ​បាន​សេរសេរ​កំណាព្យ​ជូនប្រពន្ធទីពីរខ្លួននៅថ្ងៃកំណាព្យ​ដែរ ដោយ​ដាក់ឈ្មោះថា​ មេអំបៅ​តាម​រកផ្ការ។

ប្រពន្ធទីបីរបស់ស៊ូស៊ឺគឺអ្នកបម្រើរបស់គាត់ ឈ្មោះថា វ៉ាង សោយុន(Wang Zhoayun ១០៦២​-១០៩៥)។ វ៉ាង​ចូលមកធ្វើការជាអ្នកបម្រើ​ជាមួយគ្រួសារស៊ូ​តាំងពីអាយុ១០ឆ្នាំ។ នាង​បានទទួលបាន​ការ​ណែនាំឲ្យ​អា​ចសិក្សា​រៀនសូត្រ​ដោយខ្លួនឯងបន្ថែមពេល​ដែលនាង​រស់នៅជាមួយ​គ្រួសារស៊ូស៊ឺ។ ហើយ​នាង​ក៏ប្រហែល​ជាប្រពន្ធដែលមាន​ឈ្មោះល្បីជាងគេ​ក្នុងចំណោម​ប្រពន្ធទាំងបី​របស់​ស៊ូស៊ឺ។

សោយុន បង្កើតកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ សូ តុង(Su Dun) នៅ​ថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិការ ១០៨៣ ដែល​ក្រោយ​មកស្លាប់​។ ស៊ូស៊ឺ​មិនរៀបការជាមួយ​នរណា​ទៀតឡើយ​ក្រោយ​មរណៈភាពរបស់​សោយុន។ ដោយសារ​ជីវិត​ត្រូវនារទេស​ម្ដងទៅនេះ ម្ដងទៅនោះ ស៊ូស៊ឺ​មិនសូវ​ជាបាននៅជួបជុំនិង​ស៊ូ ឈុន​ ប្អូនប្រុស​របស់ខ្លួនប៉ុន្មានទេ។

ក្រោយពេល​ត្រូវ​នារទេស​ដ៏យូរនេះ​ ស៊ូស៊ឺ​ត្រូវ​បានគេ​លើកលែងទោស​នៅឆ្នាំ១១០០ ហើយ​មួយឆ្នាំក្រោ​យ​មក​ លោក​​បាន​ទទួលមរណៈភាព​នៅអាយុ​៦៤​ឆ្នាំ៕

(កំណាព្យប្រមាណជា ២៧០០ របស់ស៊ូស៊ឺ ត្រូវ​បាន​រកឃើញ ជាមួយ​និង​សំបុត្រសរសេរជាង​៨០០)

ប្រភពដោយ៖ សំខាន់

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *